OLED, LED, Plasma: Ekran Teknolojilerine Dair Aklınıza Takılan Herşey
OLED, LED, Plasma: Ekran Teknolojilerine Dair Aklınıza Takılan Herşey

Günümüzde üretici ve tüketici nezdinde kabul görmüş ve piyasada yer edinmiş birkaç video ekran teknolojisi var. Peki ama bunların birbirlerinden farkları nelerdir? Hangisi en iyisi? Avantajları, dezavantajları neler? Bu yazıda, ekran (tv, monitör) teknolojilerine dair aklınıza takılan tüm sorulara cevap vermeye çalışacağız.

 

Plasma ve LCD

Ekran teknolojileri daha televizyonlar kocamanken ve tek alternatif CRT ekranlar iken karmaşıklaşmaya başlamıştı. Video görüntülerin ekran üzerinde yer alan ve piksel olarak adlandırılan ufak noktalar tarafından oluşturulduğunu ve bir ekranın yüksek çözünürlüklü olarak sınıflandırılması için bu piksellerden enine 1920 boyuna 1080 tane olması gerektiğini hepimiz biliyoruz. 4K (UHD) bir ekranda ise her iki boyuttaki piksel sayısı da ikiye katlanıyor ve 3840 x 2160’a geliyor. Peki bu pikseller tam olarak nedir ve nasıl oluyor da görüntü veriyoruz?

Plazma ekran dendiğinde çok ufak floresanlardan oluşan bir ışık dizisini düşünebilirsiniz – ve bu çok da yanlış bir benzetme olmaz. Her pikselin içinde kırmızı, yeşil ve mavi fosfor bulunur ve bu fosforlar bir elektron ile çarpıştırıldığında belli bir dalga boyunda ışık üretir. Üretilen kırmızı, yeşil ve mavi fosforlardan çıkan ışık birleşerek ekranda gördüğümüz renkler oluşur. Fosforlar elektronlar ile çarpıştırıldığında ışık verirler, çarpıştırılmadığında ise hiçbir ışık vermezler (bu detayın önemini ilerleyen paragraflarda açıklayacağız). Plasma yayıcı bir ekran teknolojisi olarak görülür çünkü her bir element ışık yayar.

LCD televizyonların çalışma prensibi ise daha farklıdır. LCD ekranlar bir nevi cam sandviçine benzetilebilirler. “Ekmek” kısmı, ışık kaynağına bakan iç tarafta  polarizasyon filtresi ve izleyiciye bakan dış tarafta sıvı kristalden oluşur. Bu ikisinin arasında ise kırmızı, yeşil ve mavi pikselleri oluşturan renk filtreleri yer alır. Sıvı kristale verilen elektrik akımı sıvı kristaller bükülerek iç katman ile olan polarizasyonunu hizalar, aydınlatma kaynağından gelen ışığın geçmesine izin verir. LCD ekranlar “iletken” bir teknolojidir çünkü aydınlatma kaynağından gelen beyaz ışığın iletilmesine izin verirler.

Peki bu iki teknolojiden hangisi daha iyi? Birbirinden farklı çok sayıda mecrada sıklıkla sorulan bir soru. İşin doğrusu plasma gibi yayıcı teknolojiler daha üstün bir izleme deneyimini mümkün kılıyor. Plasmalar için çalışmıyorlarken hiç ışık üretmiyor demiştik. Bunun anlamı plasma ekranlarda üretilen “siyah”ların tamamen siyah olması, çünkü hiç ışık üretilmiyor. Halbuki LCD ekranlar siyah üretmek için her ne kadar ana aydınlatma kaynağından gelen ışığı engellese de bir kısım ışık ister istemez sızar. Dolayısıyla LCD ekranlardaki siyahlar koyu griye çalan bir tonda olur.

Peki plasma teknolojisi nasıl oldu da tamamen silindi? Plasma ekranlar çok ağırlar; enerji tüketimleri çok fazla ve “burn in” problemiyle sıklıkla karşılaşıyorlar. Ayrıca fosforlar ışık yaydıkça performansları düşer, yani belli bir süre kullanıldıktan sonra plasma ekranların parlaklıkları azalır. Ayrıca statik bir görüntü ekranda uzun bir süre kaldığında belirli bir grup pikseldeki fosfor diğerlerinden daha fazla performans düşüklüğü yaşar. Bunun sonucunda kalıcı bir hayalet görüntü oluşabilir.

 

LED TV

LED televizyonlar LCD ekranların bir türevi. Yukarıda bahsettiğimiz beyaz ışık kaynağını hatırladınız mı? Eski modellerde (piyasada LCD TV diye geçen) bu ışık kaynağı kompakt floresan lambalar idi. Yeni modellerde bunların yerini beyaz LEDler aldı. Işık kaynağı görevi gören bu LEDler ya panelin kenarları boyunca sıralanıyor (kenar aydınlatma) ya da ekranın arkasına diziliyor (arkadan aydınlatma). Arkadan aydınlatma daha parlak ve eşit bir şekilde aydınlatılmış bir görüntüyü mümkün kılıyor. Kenar aydınlatmanın avantajı ise inanılmaz derecede ince ekran tasarımlarına olanak vermesi.

 

OLED

Organik LED, LED gibi davranan organik moleküller aracılığıyla ışık üreten yayıcı bir teknoloji. Plasma ekranlarda olduğu gibi herbir renk, ekstra bir ışık kaynağına ihtiyaç duymadan, direkt olarak üretiliyor ve yayılıyor. Ayrıca yine plasma ekranlarda olduğu gibi bu elementlerin de kullanım ile beraber performansı düşüyor. 10 yıl boyunca kullanılan bir OLED televizyonun parlaklığı, ilk günkünün yaklaşık yarısı seviyesine düşüyor. Bu nedenden ötürü OLED cep telefonları gibi 2-3 senelik daha kısa kullanım ömrüne sahip cihazlarda daha uygun bir alternatif olarak öne çıkıyor.

 

Gerçek LED

Son olarak gerçek LED ekranlara gelelim. Bugün hepimizin lüks mağazalarda ve AVM’lerin dışında görmeye alıştığı LED ekranların önümüzdeki yıllarda sırayla önce kurumsal toplantı odalarına, bir sonraki aşamada ise salonlarımıza girmeye başlamasına kesin gözüyle bakılıyor. Bu teknolojinin daha önce saydığımız teknolojilerden farkı her bir pixel yerine gerçek LED kullanılması. Bu LED hücreleri arasındaki mesafe günümüze kadar fazla yüksek olduğundan sadece uzak mesafelerden bakıldığında düzgün bir ekran/görüntü görülebiliyordu. Ancak günümüzde 1.2 mm’ye kadar düşen piksel aralıkları bu izleme mesafesini oldukça düşürdü. Bu da belirttiğimiz gibi LED ekranların kurumsal toplantı odalarında projektörlere, salonlarımızda ise televizyonlara bir alternatif olarak boy göstermesini mümkün kıldı.

Ancak LED ekranların – en azından günümüz için – aşması gereken büyük bir engel var. 

Maliyet.

LED ekranların hem üretimi hem de kurulumu oldukça maliyetli ve nispeten daha zor. LED ekranlar yaklaşık 0.25m2 büyüklüğünde bir sürü ufak LED panelinden oluşuyor. Bunların herbirinin birbirine sıkı sıkıya geçmiş şekilde dizilmesi kesintisiz ve pürüzsüz bir görüntü kanvası oluşturmak adına büyük önem teşkil ediyor. Bakımları ve birbirleri arasında bağlantıları arkadan yapılabiliyor. Bunun için de daha maliyetli ve zorlu bir askı mekanizması kullanılmak zorunda.

GERİ DÖN
  • Panasonic
  • NorthVision
  • LG
  • Philips
  • Christie
  • Christie Coolux
  • Optoma
  • Harkness
  • Projecta
  • Lite-Out
  • Orion
  • Claro
  • DepthQ

© Astel. Tüm hakları saklıdır.

Etiler Mahallesi Seher Yıldızı Sokak No:12-14 Beşiktaş / İstanbul